Đi phỏng vấn nhân viên cửa hàng thường bị hỏi những gì
Buổi phỏng vấn ở cửa hàng thường diễn ra ở một góc rất không giống phòng họp: cái bàn nhựa cạnh kho, hoặc hai cái ghế đặt sát quầy pha chế lúc cửa hàng vắng khách. Tôi đã ngồi phía bên kia cái bàn đó khá nhiều lần, có những đợt một tuần gặp gần chục bạn. Điều tôi nhận ra là người đến phỏng vấn hay chuẩn bị sai thứ. Họ tập trả lời “điểm mạnh điểm yếu của bạn là gì” thật trơn tru, trong khi cửa hàng trưởng chỉ muốn biết ba chuyện rất đời thường: bạn có đi làm đúng giờ được không, bạn đứng quầy có bình tĩnh không, và bạn có trung thực với tiền bạc không.
Bài này tôi gom lại những câu hay được hỏi nhất, chia theo từng mảng, kèm cách nghĩ khi trả lời. Không có kịch bản để học thuộc, vì người hỏi nghe cái giọng học thuộc là biết ngay.
A. Nhóm câu hỏi về thời gian và ca làm
Đây là phần chiếm nhiều thời gian nhất, và cũng là chỗ nhiều bạn mất điểm vì trả lời mập mờ. Câu quen thuộc là “Em làm được ca nào?”, “Cuối tuần, lễ Tết em có đi làm được không?”, “Nếu bạn cùng ca nghỉ đột xuất, em có ở lại thêm được không?”.
Người hỏi không đòi bạn phải rảnh mọi lúc. Họ cần xếp lịch cho cả chục người, nên một câu trả lời rõ ràng có giá trị hơn một câu “dạ em làm được hết” rồi tuần sau xin đổi ca liên tục. Nếu bạn là sinh viên, cứ nói thẳng thứ Hai, thứ Tư bạn kẹt lịch học buổi sáng, các ngày còn lại làm được ca chiều hoặc tối. Tôi đánh giá cao kiểu nói đó hơn.
Có một chỗ cần cân nhắc. Nói thật hết thì có khi bạn bị loại vì lịch không khớp; nói “được hết” thì có việc trước, nhưng rồi sẽ vỡ lịch và mất lòng. Theo tôi, bị loại ở một cửa hàng vì lịch không khớp vẫn nhẹ hơn nhiều so với việc nghỉ ngang sau ba tuần.
Sai lầm hay gặp: hứa làm được ca đêm hoặc ca cuối tuần chỉ để qua vòng phỏng vấn, trong khi gia đình không đồng ý hoặc đường về nhà quá xa. Cửa hàng trưởng nào cũng từng bị như vậy vài lần, nên họ sẽ hỏi vặn lại: “Nhà em ở đâu, đi xe gì, ca kết thúc lúc mười giờ tối thì về có tiện không?”
B. Nhóm câu hỏi tình huống ở quầy
Phần này mới là chỗ người hỏi nhìn ra tính cách. Những câu tôi hay dùng, và đồng nghiệp tôi cũng hay dùng, xoay quanh mấy cảnh rất cụ thể. Khách xếp hàng dài, một người chen lên và lớn tiếng thì em làm gì. Khách đòi trả hàng nhưng đã mất hóa đơn. Máy quét mã vạch không đọc được mã, hàng phía sau đang chờ. Em thấy một người bỏ hàng vào túi áo.
Không có đáp án mẫu cho những câu này, nhưng có hướng trả lời mà người hỏi muốn nghe. Thứ nhất là giữ bình tĩnh và không cãi tay đôi với khách. Thứ hai là biết giới hạn của mình, tức là chuyện vượt quyền thì gọi ca trưởng hoặc quản lý, không tự quyết. Thứ ba là không quên những người đang đứng chờ.
Ví dụ với câu khách chen hàng, một câu trả lời ổn đại loại: “Em sẽ nói nhẹ là anh chị chờ em một chút, em đang tính cho chị phía trước, rồi em làm nhanh phần đang dở. Nếu khách vẫn lớn tiếng thì em gọi anh chị ca trưởng.” Nghe đơn giản, nhưng nhiều bạn trả lời “em sẽ giải thích cho khách hiểu là phải xếp hàng”, và đó là lúc tôi hình dung ra một cuộc tranh cãi giữa quầy.
Riêng câu về người lấy hàng, đừng trả lời kiểu anh hùng “em sẽ giữ người đó lại”. Cửa hàng chuỗi nào cũng có quy trình riêng, thường là báo quản lý và không tự ý khám người hay giữ khách. Bạn chỉ cần nói em sẽ báo quản lý theo quy định của cửa hàng là đủ điểm.
C. Câu hỏi về tiền, về sự trung thực
Nghe thì nhạy cảm, nhưng gần như buổi phỏng vấn thu ngân nào cũng có. “Cuối ca em đếm két thấy thiếu tiền thì làm sao?”, “Bạn cùng ca nhờ em bấm giảm giá cho người quen, em xử lý thế nào?”, “Trước đây em có từng làm mất tiền hay hàng ở chỗ làm cũ không?”.
Câu cuối là câu nhiều người lúng túng nhất. Nếu bạn từng bị trừ tiền vì lệch két ở chỗ cũ, nói ra kèm việc bạn đã học được gì, chẳng hạn từ đó bạn đếm tiền thối hai lần và đọc to số tiền khách đưa. Người hỏi biết thu ngân nào làm lâu cũng có lúc lệch vài chục nghìn. Thứ họ sợ là người giấu chuyện hoặc đổ lỗi cho máy.
Với câu bạn cùng ca nhờ giảm giá, câu trả lời rõ ràng nhất là từ chối và nói thẳng mình không có quyền đó. Không cần lên giọng đạo đức, chỉ cần cho thấy bạn biết ranh giới.
Người làm lâu trong công việc bán lẻ đều hiểu rằng một nhân viên chậm có thể kèm cho nhanh lên, còn một nhân viên không minh bạch thì không ai dám giao két. Vì vậy phần này ít khi được hỏi dài, nhưng sức nặng của nó lớn.
D. Chuẩn bị gì trước khi đi
Cửa hàng thường hẹn phỏng vấn sát giờ, có khi gọi buổi sáng hẹn luôn buổi chiều. Bạn nên có sẵn một bộ giấy tờ để khỏi chạy đi photo vào phút chót. Mỗi chuỗi yêu cầu hơi khác nhau, có nơi chỉ cần CV và căn cước, có nơi đợi nhận việc mới xin hồ sơ đầy đủ. Danh sách dưới đây là bản tôi thấy đủ dùng cho hầu hết các vòng gặp đầu.
☐ CV một trang, ghi rõ các khung giờ bạn đi làm được
☐ Căn cước công dân (bản gốc để đối chiếu)
☐ Bản sao bằng tốt nghiệp hoặc giấy xác nhận sinh viên nếu có
☐ Số điện thoại của người xác nhận ở chỗ làm cũ, nếu bạn từng đi làm
☐ Một cây bút, vì đôi khi phải điền phiếu thông tin tại chỗ
Về trang phục, tôi hay khuyên mặc gọn, sạch, giày kín mũi, không cần sơ mi cà vạt. Nhiều cửa hàng sẽ cho bạn đứng thử quầy mười lăm phút ngay hôm đó, mặc váy dài hay dép lê là rất khó xoay xở.
Một việc ít ai làm: ghé cửa hàng trước một lần với tư cách khách. Bạn nhìn xem nhân viên mặc gì, quầy bố trí ra sao, giờ nào đông. Đến lúc phỏng vấn được hỏi “em biết gì về cửa hàng mình”, bạn có thứ để kể thật, thay vì đọc lại khẩu hiệu trên website.
E. Đến lượt bạn hỏi lại
Gần cuối buổi, người phỏng vấn thường hỏi “Em có câu gì muốn hỏi không?”. Nhiều bạn lắc đầu cho nhanh. Tôi thấy đây là lúc nên tận dụng, vì có những thông tin bạn cần biết để tự quyết có nên nhận việc hay không.
Hỏi về cách tính ca và tăng ca, hỏi thời gian đào tạo trước khi đứng quầy một mình, hỏi việc lệch két được xử lý thế nào, hỏi lịch được báo trước bao nhiêu ngày. Những câu này không làm bạn kém đi trong mắt người hỏi. Ngược lại, nó cho thấy bạn đang tính chuyện làm lâu dài. Chuyện thu nhập thì cứ hỏi thẳng cách tính, ví dụ trả theo giờ hay theo tháng, có phụ cấp ca tối hay không, vì mỗi chuỗi và mỗi khu vực mỗi khác.
Cân nhắc nhỏ: nếu cửa hàng trả lời vòng vo câu về lệch két hoặc về hợp đồng, đó là tín hiệu nên nghĩ thêm, chứ không hẳn là lý do bỏ ngay.
F. Hỏi gì cũng được
H: Chưa từng đi làm thêm ngày nào thì có bị loại không?
Đ: Không hẳn. Vị trí nhân viên cửa hàng nhận người mới khá nhiều. Bạn kể việc phụ gia đình bán hàng, làm tình nguyện, hay bất cứ chỗ nào bạn phải đứng trước người lạ và làm việc đúng giờ. Người hỏi cần thấy bạn chịu khó và học nhanh hơn là kinh nghiệm dài.
H: Có nên nói thật là mình chỉ định làm vài tháng?
Đ: Tôi nghiêng về nói thật, kèm khoảng thời gian cụ thể. Có cửa hàng cần người làm mùa cao điểm, có cửa hàng muốn người gắn bó ít nhất nửa năm. Nói rõ từ đầu thì hai bên đỡ mất công.
H: Bị hỏi một câu không biết trả lời thì sao?
Đ: Cứ nói em chưa gặp tình huống đó, nếu gặp em sẽ hỏi lại ca trưởng. Câu trả lời đó không ghi điểm cao, nhưng an toàn hơn nhiều so với việc bịa ra một quy trình mà người hỏi biết là không đúng.
– Khải –