Nếu được chọn lại từ đầu, tôi vẫn xin ca chiều tối. Không phải vì nó nhẹ nhất, mà vì nó hợp với cái đồng hồ trong người tôi: sáng dậy muộn được, tối về vẫn kịp ăn cơm muộn với nhà. Người khác lại thề sống chết với ca sáng, hoặc chỉ chịu làm đêm. Cửa hàng tiện lợi mở 24 giờ nên luôn cần cả ba loại người đó.
Ca làm cửa hàng tiện lợi thường chia ba. Giờ cụ thể mỗi chuỗi lệch nhau một chút, kiểu phổ biến là ca sáng từ khoảng 6 giờ tới 14 giờ, ca chiều tối từ 14 giờ tới 22 giờ, ca đêm từ 22 giờ tới 6 giờ sáng hôm sau. Có chuỗi chia nhỏ thành ca bốn đến sáu tiếng cho nhân viên bán thời gian. Dưới đây tôi so ba ca chính theo những thứ mà người mới hay hỏi.
A. Ba ca đặt cạnh nhau
| Ca sáng | Ca chiều tối | Ca đêm | |
|---|---|---|---|
| Khách chính | Người đi làm, học sinh mua đồ ăn sáng | Học sinh tan trường, người tan ca, nhóm bạn tối | Tài xế, người làm ca, khách đi chơi khuya |
| Việc nặng nhất | Nhận hàng, châm hàng ăn sáng | Quầy đông liên tục, đồ ăn nóng | Vệ sinh tổng, xoay hạn dùng, kiểm hàng |
| Nhịp làm | Dồn dập đầu ca, nhẹ dần | Đều tay, có hai đợt cao điểm | Vắng khách, nhiều việc tay |
| Cái được | Chiều tối rảnh, giờ giấc giống người thường | Không phải dậy sớm, hợp sinh viên học buổi sáng | Có khoản trả thêm cho giờ đêm, yên tĩnh |
| Cái mất | Dậy rất sớm, áp lực nhận hàng | Mất buổi tối, về khuya | Đảo giấc ngủ, chuyện an ninh |
Bảng thì gọn, nhưng mỗi ô trong đó có chuyện riêng.
B. Ca sáng, chạy nước rút trong ba tiếng đầu
Người ca sáng tới khi cửa hàng còn mùi nước lau sàn của ca đêm. Việc đầu tiên là nhận bàn giao: két, sổ ghi chú, những món ca đêm báo hết. Rồi xe giao hàng tới, thường đúng lúc khách đi làm bắt đầu ghé mua bánh mì, cà phê, sữa. Một người đứng quầy, một người nhận hàng, ai cũng muốn có thêm tay.
Qua chín giờ thì thở được. Phần còn lại của ca là châm hàng, làm đồ ăn chế biến sẵn cho buổi trưa, dọn kệ. Ca sáng hợp với người dậy sớm không khó, thích có buổi chiều cho việc riêng. Nhược điểm là nếu nhà xa, bạn sẽ ra đường từ lúc trời còn tối, và những hôm mưa thì rất cực.
C. Ca chiều tối, đông mà đều
Tôi thích ca này vì nó có nhịp. Khoảng bốn năm giờ chiều là đợt học sinh tan trường, mua nước, mua snack, đứng tụ trước tủ kem. Bảy tám giờ tối là đợt người đi làm về, mua đồ ăn tối, mua bia. Giữa hai đợt có khoảng thở để châm hàng.
Ca chiều tối hay gặp tình huống ở quầy nhất: khách mua bia thuốc lá trông còn rất trẻ, nhóm bạn đứng lâu ở khu ăn uống, khách say nhẹ. Bạn sẽ học cách từ chối khéo nhanh hơn ở bất kỳ ca nào. Với sinh viên học buổi sáng, đây thường là ca dễ xếp nhất. Cái giá là mất buổi tối, và đi về sau mười giờ đêm nên cần tính đường về.
Nếu đang cân nhắc nghề nhân viên cửa hàng lâu dài, ca chiều tối cũng là ca mà nhiều cửa hàng trưởng quan sát người mới kỹ nhất, vì nó cho thấy bạn chịu áp lực quầy tới đâu.
D. Ca đêm, nói kỹ hơn một chút
Ca đêm có tiếng là nhàn, và đúng là khách thưa. Nhưng việc thì không ít. Đây là lúc vệ sinh tổng: lau tủ mát, cọ khu ăn uống, dọn kho. Hàng cận hạn được rút xuống, hàng đồ ăn chế biến hết hạn trong đêm phải hủy và ghi nhận. Ở nhiều chuỗi, ca đêm còn làm kiểm kê theo vòng vì không bị khách cắt ngang.
Về quyền lợi, Bộ luật Lao động 2019 tính giờ làm việc ban đêm từ 22 giờ tới 6 giờ sáng hôm sau và người lao động được trả thêm cho phần giờ này. Mức trả thêm cụ thể và cách tính khi vừa làm đêm vừa làm thêm giờ thì nên hỏi rõ bộ phận nhân sự khi ký hợp đồng, và đọc kỹ phiếu lương tháng đầu.
Cái người ta ít nói là sức khỏe. Ngủ ban ngày khó ngủ sâu, nhất là nhà ở hẻm ồn. Làm đêm liên tục vài tháng, tôi thấy mình hay quên, dễ cáu, ăn uống lộn xộn. Người làm đêm lâu năm mà vẫn khỏe thường có kỷ luật ngủ rất chặt: rèm tối, tắt điện thoại, ngủ cùng một giờ kể cả ngày nghỉ.
An ninh cũng là chuyện thật. Cửa hàng làm đêm nên có ít nhất hai người, có camera, có nút báo động hoặc số điện thoại khẩn cấp dán ở quầy, tiền mặt trong két được giữ ở mức thấp. Trước khi nhận ca đêm, hỏi thẳng cửa hàng xem những thứ đó có hay không. Đó là câu hỏi hợp lý, chẳng ai đánh giá bạn vì hỏi.
E. Ca cố định hay ca xoay
Ngoài chuyện chọn ca nào, còn chuyện có được giữ một ca cố định không. Nhiều chuỗi xếp lịch xoay theo tuần, tuần này sáng tuần sau tối, để chia đều ca khó cho mọi người.
Ca cố định giúp cơ thể quen nhịp, dễ sắp xếp việc học hay việc nhà. Nhưng bạn có thể bị kẹt mãi ở ca không ai muốn. Ca xoay công bằng hơn, học được việc của cả ba ca, hữu ích nếu sau này muốn lên ca trưởng. Đổi lại thì giấc ngủ bị xáo liên tục, nhất là khi xoay từ ca tối sang ca sáng mà chỉ cách nhau vài tiếng.
Tôi không nghĩ có ca nào hợp với mọi người. Thử một hai tháng, để ý xem mình ngủ thế nào, ăn thế nào, còn sức cho việc riêng không. Cơ thể sẽ trả lời rõ hơn bảng so sánh.
Giờ ca, chế độ làm đêm và quy định an ninh khác nhau giữa các chuỗi, hãy đối chiếu với hợp đồng và nội quy nơi bạn làm.
– Khải –




