Đến sớm mười lăm phút. Đó là lời dặn đầu tiên tôi nói với mọi thu ngân mới, và cũng là lời dặn hay bị bỏ qua nhất. Mười lăm phút đó dùng để nhận két, đếm tiền lẻ, xem bảng giá khuyến mãi mới và hỏi ca trước có chuyện gì cần biết. Vào quầy đúng giờ mà chưa đếm két thì cuối ca lệch tiền, bạn không có cách nào chứng minh lệch từ đâu.
Phần dưới đây là những thứ một nhân viên thu ngân cần biết trước khi đứng quầy lần đầu. Thao tác trên máy thì buổi đào tạo sẽ dạy kỹ, tôi chỉ nói những chuyện người ta hay quên dặn.
A. Mang gì theo và chuẩn bị gì
Ngày đầu thường có buổi nhận việc, ký hợp đồng hoặc thỏa thuận thử việc, nhận đồng phục. Mỗi chuỗi yêu cầu khác một chút, nhưng danh sách dưới đây là những thứ tôi thấy cần ở gần như mọi nơi.
☐ Căn cước công dân bản gốc và bản chụp
☐ Số tài khoản ngân hàng chính chủ để nhận lương
☐ Giấy khám sức khỏe nếu chuỗi yêu cầu (hàng thực phẩm hay đòi)
☐ Giày kín mũi, đế chống trơn
☐ Bút bi, sổ tay nhỏ bỏ túi
☐ Tóc gọn, móng tay ngắn, không đeo nhiều trang sức ở tay
Cuốn sổ tay nghe có vẻ cổ, nhưng tuần đầu bạn sẽ được dặn cả trăm thứ, từ mã hàng rau củ tới số điện thoại ca trưởng. Ghi ra giấy nhanh hơn mở điện thoại giữa lúc khách đang chờ.
B. Ở quầy, nói gì và nói lúc nào
Phần máy móc thì đào tạo sẽ dạy, tôi không nhắc lại. Cái ít ai dạy là cách nói chuyện trong ba mươi giây khách đứng trước mặt bạn. Một ca đông có thể vài trăm lượt khách, nên câu nói phải ngắn, đều, và không làm chậm hàng.
Chào và hỏi những thứ cần hỏi trước
Chào khách khi họ đặt hàng lên quầy, không phải khi họ còn đứng xa. Trước khi bấm chốt đơn, hỏi những câu mà hỏi sau là muộn: có lấy túi không, có tích điểm không, có cần hóa đơn công ty không. Ba câu này bạn sẽ lặp lại cả nghìn lần, nên tìm cách nói của riêng mình cho đỡ giống máy.
Mời mua thêm mà không làm khách khó chịu
Kệ sát quầy thu ngân để kẹo, nước, pin, bao cao su, sạc dự phòng là có lý do. Nhiều chuỗi muốn thu ngân mời thêm một món đang khuyến mãi. Tôi thấy có hai cách. Cách một là đọc nguyên câu mẫu với mọi khách, nhanh nhưng nghe rất đều đều. Cách hai là chỉ mời khi món đó liên quan tới thứ khách đang mua, như mua mì ly thì hỏi có lấy thêm trứng không. Cách hai bán được ít lượt hơn nhưng khách không thấy phiền. Nếu chuỗi bắt buộc câu mẫu thì cứ làm theo, chỉ cần nói tự nhiên hơn một chút.
Khi khách bực
Chờ lâu, máy lỗi, khuyến mãi không áp được. Khách bực thì thường bực với cái áo bạn đang mặc chứ không phải với bạn. Đừng cãi lý ở quầy khi sau lưng khách còn năm người đang chờ. Nói một câu ghi nhận, xử lý nhanh phần làm được, phần không làm được thì mời ca trưởng.
C. Tiền mặt vẫn là chỗ dễ sai nhất
Thanh toán thẻ và chuyển khoản ngày càng nhiều, nhưng lệch két phần lớn vẫn đến từ tiền mặt. Nhận tiền của khách thì đặt lên mặt quầy hoặc kẹp bên ngoài ngăn kéo, nói rõ số tiền nhận, thối tiền xong mới cất tờ của khách vào két. Thói quen này tránh được rất nhiều cãi cọ kiểu “tôi đưa tờ năm trăm chứ không phải hai trăm”.
Thối tiền thì đếm lại trước mặt khách, từ tờ lớn tới tờ nhỏ. Tờ tiền polymer nghi là giả thường lộ khi bạn sờ và soi ô cửa sổ trong suốt. Không yên tâm thì lịch sự nhờ khách đổi tờ khác, đừng nhận rồi lo cả ca.
Còn một chuyện ít người để ý: tiền lẻ. Hết tờ mười nghìn, năm nghìn giữa ca đông là bạn sẽ phải xin khách tiền chẵn, hoặc chạy đi đổi. Đầu ca nhìn két, thấy tiền lẻ ít thì báo ca trưởng ngay.
Nếu bạn mới bắt đầu tìm hiểu công việc ở cửa hàng bán lẻ, tháng đầu ở quầy thu ngân thường là tháng căng nhất, chủ yếu vì phải quen với tiền và với tốc độ cùng lúc.
D. Những món phải hỏi tuổi
Luật hiện hành cấm bán rượu, bia và thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi, và cửa hàng tiện lợi, siêu thị đều phải tuân theo. Người bán có quyền đề nghị khách xuất trình giấy tờ khi nghi ngờ độ tuổi. Thực tế ở quầy, nhiều bạn trẻ ngại hỏi vì sợ khách bực. Tôi hiểu cảm giác đó. Nhưng nếu bị kiểm tra và bán sai, người chịu trách nhiệm không chỉ là cửa hàng.
Cách hỏi tự nhiên nhất mà tôi thấy hiệu quả là nói thẳng quy định: “Bên em phải kiểm tra tuổi khi bán bia, anh cho em xem căn cước nhé.” Không cần xin lỗi, không cần giải thích dài. Phần lớn khách đã quen.
E. Đứng tám tiếng, giữ sức thế nào
Thu ngân là vị trí đứng nhiều mà đi ít. Đi lại như nhân viên kệ thì mỏi chân, nhưng đứng yên một chỗ lâu thì mỏi lưng, tê gót. Đôi giày quyết định khá nhiều. Đổi chân trụ thường xuyên, tranh thủ lúc vắng khách đi một vòng quanh quầy cũng đỡ.
Giờ nghỉ giữa ca ở chuỗi thường có quy định, nhưng lúc đông thì ai cũng ngại rời quầy. Tôi khuyên đừng bỏ bữa. Thu ngân đói bụng vào giờ cao điểm là thu ngân đếm sai tiền. Mắt cũng mỏi vì nhìn màn hình và đèn quầy suốt, nên ngoài giờ làm bớt điện thoại một chút.
F. Mấy câu người mới hay hỏi tôi
H: Lệch tiền thì có bị trừ lương không?
Đ: Tùy chuỗi và tùy hợp đồng. Có nơi yêu cầu bồi hoàn khi lệch vượt mức cho phép, có nơi chỉ ghi nhận và nhắc nhở nếu lệch ít, lần đầu. Hỏi rõ khi ký hợp đồng.
H: Không giỏi tính nhẩm có làm thu ngân được không?
Đ: Được. Máy tính hết tiền thối. Cái cần hơn tính nhẩm là sự cẩn thận khi đếm và thói quen nói to số tiền nhận.
H: Khách đông, xếp hàng dài thì làm sao cho nhanh?
Đ: Bấm gọi thêm người mở quầy phụ nếu cửa hàng có. Còn ở quầy của mình thì đừng vội tới mức bỏ bước kiểm tra tiền, vì nhanh mà lệch thì cuối ca mất thêm nửa tiếng.
Quy định về bán hàng hạn chế tuổi và cách xử lý lệch tiền có thể khác theo từng chuỗi, cứ lấy hướng dẫn nội bộ nơi bạn làm làm chuẩn.
– Khải –





